TRABİS Nedir, Ne Değiştirdi?

Kısa cevap: TRABİS, ".tr Ağ Bilgi Sistemi"nin kısaltmasıdır — Türkiye'nin ülke kodlu alan adlarının kayıt ve yönetim altyapısıdır. Bu yapıya geçişle birlikte .tr alan adlarının tahsis ve yönetim düzeni değişti.

Öncesinde nasıldı?

TRABİS öncesinde .tr alan adları, üniversite bünyesindeki bir yapı tarafından yürütülüyordu. Sistem uzun yıllar bu şekilde işledi ve iki temel özelliği vardı: belge esaslı tahsis ve tek merkezli işleyiş.

Ne değişti?

1. Yetkili kayıt kuruluşu modeli

Artık kayıtlar, yetkilendirilmiş kayıt kuruluşları üzerinden yapılır. Bu, uluslararası domain sistemindeki registrar modeline benzer bir yapıdır.

Kurumsal etkisi: Seçenek arttı. Farklı kayıt kuruluşlarından hizmet alabilir, panel ve destek kalitesine göre tercih yapabilirsiniz.

2. Belge şartlarının gevşemesi

Bazı uzantılarda daha önce zorunlu olan belge şartı kaldırıldı ve "önce başvuran alır" esasına geçildi. Belge isteyen uzantılar ise sınırlandırıldı.

Kurumsal etkisi: Kayıt hızlandı; ancak markanızın adını başkasının alma ihtimali de arttı. Savunma amaçlı kayıt daha önemli hâle geldi.

3. Uyuşmazlık çözüm mekanizması

Alan adı uyuşmazlıkları için tanımlı bir çözüm yolu getirildi. Marka hakkı sahipleri, kötü niyetli kayıtlara karşı bu mekanizmayı kullanabilir.

Kurumsal etkisi: Marka koruması için mahkeme dışında bir yol açıldı.

4. İşlem süreçlerinin standartlaşması

Transfer, yenileme ve sahiplik değişikliği işlemleri tanımlı prosedürlere bağlandı.

Kurumsal olarak ne yapmalıyım?

Bu geçişin pratik sonuçları şunlar:

• Marka adınızı erken alın. Belge şartı gevşediği için "nasılsa bizim markamız, kimse alamaz" varsayımı artık geçerli değil.
• Savunma kayıtları yapın. Yaygın yazım hataları ve benzer uzantılar.
• Kayıt kuruluşunuzu değerlendirin. Seçenek arttığı için panel ve destek kalitesine göre tercih yapabilirsiniz.
• Marka tescilinizi güncel tutun. Uyuşmazlık mekanizmasında dayanağınız budur.
• Portföyünüzü gözden geçirin. Eski yapıdan gelen kayıtların bilgileri güncel mi?

Eski kayıtlarım etkilendi mi?

Mevcut alan adları yeni yapıya aktarıldı. Ancak kurumsal tarafta kontrol edilmesi gerekenler var:

• Kayıt sahibi bilgileri güncel mi?
• İletişim e-postası hâlâ erişilebilir mi?
• Hangi kayıt kuruluşuna bağlı olduğunuzu biliyor musunuz?
• Panel erişiminiz var mı?

Uzun süredir dokunulmamış domainlerde bu bilgiler eski çalışanlara ya da kapanmış ajanslara ait olabilir.

Belge şartı tamamen kalktı mı?

Hayır. Kurum niteliği gerektiren uzantılarda (kamu, eğitim, belediye, meslek uzantıları) belge şartı sürüyor.

Hangi uzantıda belge istendiği ve istenen belgeler zaman içinde değişebiliyor; güncel durumu kayıt kuruluşunuzdan teyit edin. Bu yazıda kesin bir liste vermiyoruz çünkü böyle listeler hızla eskiyor.

Uyuşmazlık mekanizması ne zaman işe yarar?

Markanıza benzer bir alan adı kötü niyetle alınmışsa. Tipik göstergeler:

• Domain sizin markanızla aynı ya da karıştırılacak kadar benzer
• Kayıt tarihi sizin marka tescilinizden sonra
• Kullanılmıyor ya da size satılmak üzere tutuluyor
• Sizin müşterilerinizi yanıltacak biçimde kullanılıyor

Bu süreç hukuki bir işlemdir; başlatmadan önce hukuk danışmanınızla değerlendirin.

Nereden takip edilir?

Düzenlemeler ve güncel koşullar için resmî kaynaklar ve kayıt kuruluşunuzun duyuruları esastır. Bu alandaki kurallar değişebildiği için blog yazılarına (bu yazı dâhil) kesin kural kaynağı olarak güvenmeyin.

Kendi durumunuz için kayıt kuruluşunuza, hak konularında hukuk danışmanınıza başvurun.