Tedarikçi Yönetimi ve Değerlendirme

Tedarikçi seçimi çoğu işletmede fiyata göre yapılır. Oysa gerçek maliyet; gecikmeler, kalite redleri, eksik teslimler ve iletişim yükü eklendiğinde ortaya çıkar.

Tedarikçi değerlendirme, bu görünmeyen maliyeti görünür kılar.

Değerlendirme kriterleri

Ağırlıkları kendi önceliklerinize göre belirleyin: kritik hammaddede kalite ağırlığı yükselir, standart sarf malzemesinde fiyat öne çıkar.

Ölçülecek göstergeler

Teslimat

• Zamanında teslim oranı
• Ortalama gecikme süresi
• Tam teslim oranı (eksiksiz gelme)
• Teslim tarihi değişiklik sayısı

Kalite

• Girdi kontrolü red oranı
• Üretimde çıkan malzeme kaynaklı sorun sayısı
• Müşteri şikâyetine dönüşen malzeme hatası
• Sertifika ve belge uygunluğu

Ticari

• Fiyat değişim sıklığı ve oranı
• Fatura uyuşmazlık sayısı
• Ödeme koşullarına esneklik
• Toplam alım hacmi

Puanlama sistemi

Her kriter 100 üzerinden puanlanır, ağırlıkla çarpılır ve toplanır:

Değerlendirmeyi çeyreklik ya da altı aylık yapın ve sonucu tedarikçiyle paylaşın — paylaşılmayan değerlendirme gelişme sağlamaz.

Risk yönetimi

• Tek kaynak riski: kritik malzemede tek tedarikçiye bağımlılık.
• Yoğunlaşma riski: toplam alımın büyük kısmının tek tedarikçide olması.
• Coğrafi risk: tüm tedarikçilerin aynı bölgede olması.
• Finansal risk: tedarikçinin mali durumu.
• Kapasite riski: sizin büyümenizi karşılayamama.

Kritik malzemeler için mutlaka onaylı alternatif tedarikçi bulundurun ve arada bir küçük siparişle ilişkiyi canlı tutun; kriz anında ilk kez sipariş vermek işe yaramaz.

Tedarikçi kartında tutulacaklar

• Firma ve iletişim bilgileri
• Tedarik ettiği kalemler
• Sözleşme ve fiyat anlaşmaları
• Ödeme koşulları
• Tedarik süresi
• Minimum sipariş miktarı
• Sertifikalar ve geçerlilik tarihleri
• Değerlendirme puanı ve geçmişi
• Alternatif tedarikçi bağlantısı

Tedarikçi geliştirme

Düşük puanlı ama stratejik bir tedarikçiyi değiştirmek her zaman mümkün olmaz. Geliştirme yaklaşımı:

1. Sonuçları verilerle paylaşın.
2. Somut hedef belirleyin ("zamanında teslim %70'ten %90'a").
3. Süre tanıyın.
4. Gerekiyorsa teknik destek verin.
5. Ara değerlendirme yapın.
6. İyileşme yoksa alternatife geçin.

ERP'nin katkısı

Bu ölçümlerin elle tutulması pratik değildir. ERP:

• Sipariş-teslim tarihlerini karşılaştırıp zamanında teslim oranını otomatik hesaplar.
• Girdi kontrolü redlerini tedarikçiye bağlar.
• Fiyat değişimlerini geçmişle karşılaştırır.
• Fatura uyuşmazlıklarını kaydeder.
• Sertifika sürelerini takip eder ve uyarır.
• Değerlendirme puanını hesaplayıp raporlar.

Satın alma kararına yansıtma

• Sipariş verirken tedarikçi puanı görünsün.
• Riskli sınıftaki tedarikçiye sipariş ek onaya tabi olsun.
• Teklif karşılaştırmasında fiyatın yanında puan da yer alsın.
• Yıllık anlaşmalar puanla ilişkilendirilsin.

Özet

Tedarikçiyi yalnız fiyatla değil kalite, teslimat, hizmet ve uyum kriterleriyle ağırlıklı puanlayın. Değerlendirmeyi düzenli yapın ve tedarikçiyle paylaşın. Kritik kalemlerde onaylı alternatif bulundurun ve puanı satın alma kararına sistemsel olarak yansıtın.